تبلیغات
راهنمای جاذبه های طبیعی و فرهنگی اصفهان - آیا تپه اشرف اصفهان ، محل عمارت کهن سارویه و گنجینه آثار تاریخی قبل از اسلام در اصفهان است ؟
 
راهنمای جاذبه های طبیعی و فرهنگی اصفهان
ارائه اطلاعات و عکس و فیلم در باره جاذبه های طبیعی و فرهنگی اصفهان
                                                        

گالری ، فیلم و اطلاعات

تپه اشرف ، نامی است که بر تپه ای در حاشیه شمالی زاینده رود در نزدیکی پل شهرستان نهاده شده است .

گفته می شود این تپه ، همان محل عمارت یا قلعه تاریخی سارویه در شهر جی ( اصفهان در روزگار قبل از اسلام )بوده است که به دست اعراب تخریب گشته است .

تا بحال چند فصل حفاری باستانشناسی در این تپه صورت گرفته ولی هنوز به نتایج قطعی منجر نشده است .

در اینجا گزارش فصل اول از این کاوش ها را که در سال 89 شروع شد برای یادآوری بازنشرمی کنیم ( آن زمان که اخبار این تپه با التهاب بیشتری پی گیری می شد ) : 

جام جم آنلاین : سال‌هاست که در یکی از خیابان‌های معروف نصف جهان، آنجا که برج‌های مرفه‌نشین سر به آسمان می‌سایند و به سبب نزدیکی به زاینده‌رود زمین‌هایش سانتیمتری خرید و فروش می‌شود، تپه‌ای محقر با ارتفاع چند متر اما وسعت 12 هکتار رخ می‌نماید که زباله‌دانی شده است، سگ‌های ولگرد و معتادان شبگرد در آن خانه کرده‌اند و روزها صدای وزوز مگس‌ها با بوی تعفن زباله‌ها و نخاله‌های شبانه تخلیه شده، در هم می‌پیچد.

اسم اینجا تپه اشرف است. اگرچه مردم عامی و برخی ساکنین محل آن را وصله ناجور آن منطقه می‌دانند اما آگاهان تاریخ این مرز و بوم نیک می‌دانند که این تپه بخشی از پیشانی تاریخ گمشده اصفهان است که اگرچه داغ بسیار خورده اما هنوز هم داستان‌های بسیار بر خود دارد. برخی از تاریخدانان این تپه را به دلیل اهمیت فوق‌العاده‌اش پیشانی اصفهان می‌دانند.

اکنون مدتی است که عملیات کاوش روی این تپه تاریخی شروع شده و عنقریب است که ایرانیان از خبرهای جدیدی که از تاریخ گمشده ایران‌زمین به گوششان می‌رسد شوکه شوند!


چرا تپه اشرف؟!

اگرچه تپه اشرف مانند کتابی است که تاریخ اصفهان و ایران در آن نهفته است و از دوران مختلف تاریخی آثاری در آن وجود دارد، اما معروف شدنش به تپه اشرف دلیلی دردناک دارد. این تپه نام اشرف را از زمان آخرین پادشاهان صفوی بر خود می‌بیند و اشرف نام کسی نیست جز نام پسرعموی محمود افغان، که پس از محاصره شهر اصفهان توسط او و پیش از فتح پایتخت صفویان و کشتار وسیع اصفهانی‌ها، بر روی خرابه‌های برجای مانده از بناهای موجود در این مکان کاخی برپا کرد. ا

از آنجایی که آنان می‌خواستند سریع کاخی برپا کنند، برای بنای این کاخ از مصالح سایر کاخ‌های موجود در حومه شهر اصفهان استفاده کردند که البته باد آورده را پس از 3 یا 4 سال باد برد و با حمله نادرشاه این کاخ ویران شد. اشرف فرار را بر قرار ترجیح داد و در چند جنگ پی‌درپی و در خلال عقب‌نشینی از نادر شکست خورد و لشکریانش کمتر و کمتر شدند تا آنکه سرانجام قوم بلوچ او را به قتل رساند و برای همیشه طومار لشکریان متجاوز افغان را در هم پیچید. مردم درددیده اصفهان که سخت خشمگین بودند به کاخ اشرف یورش بردند و حتی پی این کاخ را هم ویران کردند. اینک در جریان کاوش این تپه ویرانه‌های این کاخ هم رخ می‌نماید.

این تپه اسرارآمیز

اکنون نشانه‌هایی به دست آمده است که این تپه را اسرارآمیز می‌کند. آنقدر اسرارآمیز که حتی سایت موزه بریتانیا اخبار مفصلی از این تپه را ترجمه کرده است و شرق‌شناسان سراسر دنیا علاقه وافری به رمزگشایی آن دارند. اولین دلیل اسرارآمیز بودن آن به اختلاف نظر مورخان و باستان‌شناسان درباره گذشته این مکان بازمی‌گردد. عده‌ای آن را همان سارویه معروف می‌دانند که به گفته سیاحان قدیمی سارویه همانند اهرام مصر است! این را به خاطر عظمت این مجموعه بنا گفته‌اند. البته دکتر جعفری زند سرپرست هیات کاوش نظر دیگری دارد که آن نیز در جای خود شنیدنی است.

دلیل دوم اسرارآمیز بودنش این است که حدود 700 سال یعنی تا زمانی که این تپه برای ساختن کاخ انتخاب شد این کاخ‌های مخروبه، متروک بوده است. آیا آنچه اینک از تپه اشرف باقی مانده همان بقایایی است که سیاحان و مورخان قدیمی از آن به عنوان کاخ‌های عظیم پیش از اسلام نام برده‌اند؟! آیا جی و اصفهان قدیم اینجا بوده؟! چرا از آثار پیش از اسلام در اصفهان خبری نیست ؟! آیا کاوش این تپه جادویی معمای صدها ساله ایرانیان را حل می‌کند؟!

و دلیل سوم اسرارآمیز بودنش این است که در این تپه اسراری درباره تغییر سبک معماری ایرانیان نهفته است. دکتر جعفری زند لایه‌هایی از دوران ساسانی را که به گفته او احتمالا دیوارهای دژی عظیم متعلق به ساسانیان است در این خصوص مثال می‌زند. این دیوارها که برخی از سنگ‌های تراشیده شده حتی با طولی حدود 75 سانتیمتر تشکیل شده است را نوع مصالح سنگ و گچ در حالی تشکیل داده است که بر روی آنها در قرون اولیه اسلامی بناهایی با خشت و گل ساخته شده است. چرا نوع مصالح تا این اندازه تغییر کرد؟! شاید جواب این سوال‌ها تا چندی دیگر و پس از فصل‌های مختلف کاوش داده شود.

تپه اشرف 4
سارویه اسرارآمیز کجاست؟!

ابن رسته در قرن سوم هجری سارویه را چنین وصف می‌کند: در شهر جی بنای کهنه‌ای به شکل قلعه وجود داشته‌است موسوم به ساروق یا سارویه. چون این بنا بسیار کهنه ‌است نمی‌توان بانی آن را معلوم کرد و گویند قبل از توفان نوح ساخته شده ‌است.1

اما برخی بنای آن را به تهمورس، سومین شاه از سلسله پیشدادیان نسبت داده‌اند. نویسنده کتاب نسب‌‌نامه که در آغاز حکومت سلجوقیان می‌زیسته در رساله‌ای به نام انساب ملوک پارس نوشته‌ است: تهمورس نخست 2 بنا و آبادی در این محل نزدیک به یکدیگر طرح کرده و بساخت و نام یکی را سارویه و دیگری را مهرین نهاد و به بازبینی زمان، جمعیت و آبادی آنجا بسیار شده، به یکدیگر پیوست و شهری معتبر گردید.

برخی دیگر از تاریخ‌نگاران نیز ساخت آن را به گشتاسپ یکی از شاهان پارس نسبت می‌دهند. ابن ندیم که نوشته‌های مبسوطی درباره اصفهان دارد می‌گوید: یکی از اشخاص ثقه به من خبر داد که در ایام قدیم سارویه جی دالانی خراب گردید که جایش معلوم نشد زیرا از بلند بودن سطح آن گمان می‌کردند که درون آن خالی نبوده و پر است تا زمانی که آن خود به خود فروریخت و در آن کتاب‌های زیادی به دست آمد که هیچ کس نمی‌توانست آنها را بخواند و آنچه من با چشم خود دیدم و ابوالفضل عمید آنها را در سال سیصد و چهل و اندی فرستاده بود کتاب‌هایی بودند پاره پاره که از باروی اصفهان میان صندوق‌هایی به دست آمده و به زبان یونانی بود.

اخبار تپه توسط موزه بریتانیا ترجمه‌شد

‌سرپرست هیئت حفاری تپه اشرف با اشاره به اهمیت کار باستان شناسی در تپه اشرف گفت:‌ در حال حاضر در بخشی کار می‌شود که مربوط به تاریک‌ترین دوران تاریخ ایران است چرا که از انتقال از دوره ساسانی به اسلامی اطلاعی درست نیست.

به گزارش مهر از اصفهان، علیرضا جعفری زند در بازدید خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی از مراحل کاوش‌شناسی تپه تاریخی اشرف افزود: ‌البته در این خصوص کارهایی در نیشابور انجام شده اما اکنون این مراحل در قلب ایران در حال انجام است.

وی تصریح کرد: این تپه برای تاریخ اصفهان بسیار پراهمیت است چنانچه می‌توان این قسمت را با نام «تاریخ گم شده اصفهان» شناسایی نمود چون آثار تاریخی این نقطه مربوط به قرن 4 هجری و علاوه بر آن دوران پیش از اسلام است که در هیچ نقطه از اصفهان وجود ندارد.

‌سرپرست هیئت حفاری تپه اشرف تصریح کرد: ‌در حال حاضر دیواره‌هایی با ارتفاع دو متر در تپه اشرف یافت شده که این نکته حکایت از این اصل دارد که اینجا یک دژ بسیار قدیمی بوده و این قلعه بزرگ یکی از شاخصه‌های شهر اصفهان در پیش از اسلام و قرون اولیه بعد از اسلام به شمار می‌رفته است.

این باستان شناس اضافه کرد: ‌اطلاعات خاصی مربوط به دوره ساسانی این بنا نیست و تنها در قرون اولیه اسلام حمزه اصفهانی ، ‌حافظ ابونعیم و ابن ندیم از جمله کسانی هستند که در خصوص بنایی سخن می‌گویند که در درون شهر جی است که البته عرصه شهر جی در دوران پیش از اسلام روشن نیست چرا که پل شهرستان تا آتشگاه منطقه جی گفته می‌شده است.

وی افزود: بناهای سطحی تیه اشرف در زمان اشرف افغان تبدیل به کاخ شد، که البته این کاخ سه الی چهار سال بیشتر عمر نداشته است که اکنون بقایایی قطعه قطعه شده کاخ قابل مشاهده است و هیچ قطعه سالمی باقی نمانده است.‌‌مردم حتی پی این بنا را تخریب کرده‌اند و آنچه مهم است آثاری است است که تاریخ اصفهان را با گذشته دور پیوند می‌دهد.

اصفهان پیش از اسلام زیر اصفهان امروز است

این باستان شناس گفت:‌ نبود یک بنای تاریخی مربوط به دوران پیش از تاریخ،‌ نقطه تاریک در اصفهان است چرا که با توجه به اهمیتی که اصفهان در آن دوران داشته آثار پیش از اسلام ندارد و این جای تعجب است که این آثار اصفهان کجاست و شخصا بر این باور هستم که اصفهان کهن زیر اصفهان امروز است و به همین سبب هیچ گاه جابجا نشده و در این آشفتگی ساخت و سازهای شهری کسی به این مسئله توجه نمی‌کند چشم امید به این تپه است. ‌اگر این آثار در فارس بود اهمیت اصفهان را نداشت چون این آثار در آنجا فراوان است.

‌سرپرست هیئت حفاری تپه اشرف با اشاره به اینکه در این نقطه تا کنون هیچ کاوش علمی نشده گفت: ‌البته در سال 1360 توسط دانشجویان دانشگاه تهران بدون هیچ گونه نقشه برداری در تپه اشرف کار شد که این فعالیت به هیچ وجه علمی نبوده و اکنون نخستین کلنگ حفاری علمی در این تپه تاریخی زده شده که توپوگرافی لازم را نیز داشته و یک کار زیر بنایی است.

جعفری زند اظهار داشت: اهمیت کاوش شناسی در این منطقه تا اندازه‌ای است که سایت موزه بریتانیا اخبار این نقطه را ترجمه کرده و این موضوع گواهی دهنده این اصل است که این محل شناسایی شده در تمام دنیا است و از سوی دیگر اکنون اجرای طرح کاوش شناسی تپه اشرف در زیر زره‌بین در تمام دنیا است.

وی گفت:‌ در مراحل کاوش‌شناسی تپه اشرف تا کنون اشیاء موزه‌ای پیدا نشده اما اشیاء مطالعانی دیده شده و از سوی دیگر به سبب وجود خاک‌های دستی بسیار به کف نرسیده چرا که‌حدود دو متر خاک برداری کرده و حجم زیادی خاک دستی وجود دارد و نیروی زیادی به کار گرفته تا به آثار برسیم.

کشف سفال های دوره اشکانی در تپه اشرف

جعفری زند افزود: ‌انتظار می‌رود در بخش‌هایی از این تپه به لایه‌های باستانی‌تر از دوره ساسانی دست یابیم همانطور که سفال اشکانی در بخشی از این تپه یافت شده لذا باید لایه اشکانی نیز داشته باشیم و احتمالا از سوی دیگر وجود داشتن لایه هخامنشی هم وجود دارد.‌تاکنون سه لایه از دوران تاریخی در تپه اشرف مربوط به دوران ساسانی، قرن سوم و جهارم هجری و پس از آن در دوره اشرف افغان در تپه اشرف یافت شده و البته از سوی دیگر فکر می‌شود همه آثار دوره‌های مختلف در یک نقطه از این تپه نباشد.به احتمال زیاد در این نقطه یک دژی بسیار بزرگ واقع بود که دارای دیوارهایی با ارتفاع نزدیک به دو متر بوده است.

وی در خصوص نوع مصالح بکار رفته در این قلعه تاریخی اظهار داشت:‌ در بناهای اصفهان ویژگی معماری دیگری دارد و باید دید چرا تداوم معماری سنگ و گچ از آن دوران ادامه نداشته است و شاهد نوعی تغییر معماری هستیم.

‌سرپرست هیئت حفاری تپه اشرف در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به لزوم همکاری شهرداری برای مراحل کاوش شناسی در تپه اشرف گفت:‌ در تمام دنیا افتخار شهرداری‌ها حفظ میراث فرهنگی و فعالیت فرهنگی است و انتظار می‌رود در اصفهان نیز شهرداری که در تمام امور پیشرو است الگویی مهم برای تمام شهرهای کشور باشد.

وی تصریح کرد: ‌می‌توان با همیاری شهرداری یک الگو برای ایران شد چرا که ایران یک کشور باستانی است و اکنون اعلام نیاز و فراخوان تمام سازمان ها بخصوص شهرداری داریم و نباید اینگونه تفکر شود که انجام چنین طرح‌هایی تنها بر عهده سازمان میراث فرهنگی است و باید دست در دست هم کار کرد.

جعفری زند در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت: بر بقایای دژ در دوران اسلامی یک بنای محقرانه روستایی ساخته شده است و پاهای مشاهده شده در این بنای تاریخی مربوط به کودک پا برهنه‌ای 10 الی 12 ساله است. البته ردی از کفش ها نیز در این نقطه وجود دارد که با نعل پوشانده شده (اصطلاحا ساغری) بود که مربوط به دوران نخست اسلام است.

و این هم گزارشی بعد از اتمام فصل پنجم کاوش ها در تپه اشرف در خرداد 94 :

فصل پنجم از کاوش‌های باستان شناسی در تپه اشرف اصفهان با کشف آثار معماری به جا مانده از دوره ساسانی، یک سکه مربوط به دوره ساسانی و...همراه بود.
  به نقل از روابط عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، علیرضا جعفری زند سرپرست هیأت پنجمین فصل کاوش در تپه اشرف اصفهان با اعلام این خبر گفت: چهار فصل گذشته کاوش در سالهای 89تا 90در تپه اشرف اصفهان در مساحت 7هکتار انجام شد که به کشف آثار فرهنگی انجامید.

او با اشاره به پیشینه کاوش در این محوطه باستانی گفت: در فصل های نخست از کاوش‌های باستان‌شناسی در تپه اشرف اصفهان، آثار معماری از دوره ساسانی به همراه سفال‌هایی از قرن چهارم هجری قمری کشف شد.
جعفری زند تصریح کرد: در فصل 3و 4 بیشتر وقت هیأت باستان شناسی علاوه بر کاوش در محوطه صرف خاک برداری شد.

سرپرست هیأت پنجمین فصل کاوش در تپه اشرف اصفهان اظهار داشت: سازه معماری مربوط به قرن 5و6 دوره ساسانی در فصل های گذشته کاوش کشف شد که حدس می زنیم مربوط  به یک قلعه است.

جعفری زند افزود: در فصل چهارم بقایای یک کاخ که بر اساس مستندات توسط اشرف افغان در قرن 12 با روش پیچیده کاخ سازی ساخته و توسط نادر شاه ویران گشته است، نمایان شد.

 او یکی از اهداف این فصل ازکاوش را بررسی این کاخ و روش ساخت آن اعلام کرد و خاطرنشان ساخت که در فصل گذشته فرصت بررسی آن پیش نیامد.

به گفته این باستان شناس، در این فصل از کاوش مواد فرهنگی نظیر سفالهای مربوط به قرون مختلف کشف اما شی موزه ای قابل ذکری یافت نشد.

این باستان شناس افزود:در این فصل ازکاوش در تپه اشرف، آثار معماری از دوره ساسانی مربوط به قرن 5و6و 12ه.ق بدست آمد.

جعفری با اشاره به شناسایی لایه سلوکی-‌اشکانی که قدیمی ترین لایه تاریخی است تصریح کرد: یک لنگه کفش متعلق به دوره صفویه که متخصصان در حال مرمت آن هستند و یک سکه مربوط به دوره ساسانی از آثار کشف شده در پنجمین فصل از کاوش در تپه اشرف بود.

تپه اشرف یکی از مهمترین تپه‌های تاریخی واقع در شرق شهر اصفهان است که گفته می‌شود قدمت آن به دوره پیش از اسلام می‌رسد.این تپه باستانی در نزدیکى پل تاریخى «شهرستان» و در کنار زاینده رود قرار دارد.باستان‌شناسان معتقدند که تپه اشرف از قدیمی‌ ترین سکونتگاه‌های مردم اصفهان است.

فصل پنجم کاوش های باستان شناسی در تپه اشرف اصفهان که مجوز آن توسط رییس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری صادر شده است از نیمه خرداد ماه شروع و تا نیمه تیرماه ادامه دارد.










Subjects : میراث های کمتر شناخته شده اصفهان، 
Tags : کلان شهر اصفهان،
Related Links : جام جم، باشگاه خبرنگاران،




جمعه 1 اردیبهشت 1396 04:19 ق.ظ
Thanks for one's marvelous posting! I genuinely enjoyed reading it, you will be a great author.I will always bookmark
your blog and will come back sometime soon. I want to encourage continue your great posts,
have a nice holiday weekend!
چهارشنبه 23 فروردین 1396 12:57 ب.ظ
I do trust all the ideas you've presented on your post. They're
very convincing and can certainly work. Nonetheless, the
posts are too quick for novices. Could you please lengthen them a little
from next time? Thank you for the post.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع و لینک به صفحه مربوطه مجاز می باشد